poniedziałek, 17 lutego 2014

Szlakiem Elizy Orzeszkowej

Muszę powrócić do wątku litewsko-białoruskiego, bo nie wspomniałam o rzece Niemen, która łączy oba kraje. Ta domowa rzeka Mickiewicza kojarzy nam się także z Orzeszkową. Wszak nad Niemnem właśnie rozgrywa się akcja jej najsłynniejszej powieści. Rzeka ta przepływa między innymi przez Grodno. Miasto, w którym pisarka spędziła większość swojego życia.




Niemen w Grodnie




Dom Elizy Orzeszkowej


Dziś mieści się tu muzeum imienia pisarki




Dom znajduje się przy ulicy Orzeszkowej. Kilkanaście metrów dalej stoi pomnik pisarki. Wokół rosną kwiaty. Byłam świadkiem jak o nie dbano. Dwie panie pieliły, podlewały, przesadzały. Przerwały na chwilę prace, jak zbliżyłam się do pomnika, zachęcając bym robiła zdjęcia. Same nie chciały się na nich znaleźć:(                                      Muszę powiedzieć, że Grodno jest bardzo czyste, zadbane, nie znajdziesz papierka na ulicy. Dużo kwiatów, krzewów, drzew. Naprawdę piękne miasto. Gdyby nie granica, wybierałabym się tam często na weekend. Mam bliżej niż do Krakowa!



Około 50 km od Grodna (kierując się na południowy wschód) leży wieś Bohatyrowicze. Tam rozgrywa się akcja powieści Nad Niemnem. Do niedawna ostoja polskości na tych terenach.


Dziś mieszka we wsi kilka starszych wdów, wśród nich Teresa Bohatyrowicz. Można ją spotkać latem, zaś od jesieni do wiosny przebywa w Grodnie u swoich dzieci. Niezwykle miła, uśmiechnięta, chętnie opowiada dzieje swojej rodziny, a także fakty związane z pobytem Elizy Orzeszkowej w tych stronach.

Teresa Bohatyrowicz zaprosiła mnie do swego domu


Tuż za domem widać Niemen

Kilkaset metrów dalej można zobaczyć ruiny dworku. W powieści Orzeszkowej jest to Korczyn - posiadłość Emilii i Benedykta Korczyńskich. 
W rzeczywistości mieszkali tam państwo Kamieńscy, u których pisarka gościła. 
  W korczyńskim dworze na rozległym trawniku dziedzińca rosły wysokie i grube jawory, otoczone niższą od nich gęstwiną koralowych bzów (...). 
Nie był to dwór wielkopański, ale jeden z tych starych, szlacheckich dworów, w których niegdyś mieściły się znaczne dostatki i wrzało życie ludne, szerokie, wesołe. 
Takim widziała go Eliza Orzeszkowa.


Dziś teren jest własnością jakiegoś rosyjskiego oficera, który kompletnie się nim nie interesuje.
 Aż żal na to patrzeć...

To był salon państwa Kamieńskich (Korczyńskich w powieści)

W tym miejscu była ławeczka pisarki, na której siedziała, wpatrując się w Niemen i pisząc swą powieść. Ławeczki brak, ale rzeka ta sama:)



Niełatwo było tam trafić. Dzięki uprzejmości miejscowego proboszcza Lucjana Radomskiego oraz państwa Ireny i Stanisława Silwanowiczów zobaczyłam też lożę Orzeszkowej, w której uczestniczyła we mszach św. w pobliskim kościele w Łunnie (swego czasu proboszczem był tu Paweł Hrynaszkiewicz, kolega Adama Mickiewicza).

Loża Orzeszkowej z lewej strony ołtarza

Byłam także na cmentarzu, na którym chowani są wszyscy członkowie rodu Bohatyrowiczów.



 Jest tam miejsce dla pani Teresy, obok jej męża Tadeusza, zmarłego w 2007 roku.


 Grób Jana i Cecylii, protoplastów tego rodu, istnieje naprawdę! Na skraju lasu. Świeże kwiaty, znicze...widać, że ludzie o nim pamiętają.




Znicze białe i czerwone przywiozłam z Polski.
Niezwykłe uczucie... Narracja powieściowa miesza się ze światem rzeczywistym.
Był to grobowiec bardzo prosty i ubogi (...) Tylko nazwiska nie było tam żadnego(...) 
Jan i Cecylia! Czy kochali się oni? Czy świat ich rozłączał, a połączyła mogiła? 
Jak żyli i dlaczego,  gdy umarli, tak na długo, na wieki, pozostali w sercach i pamięci ludzi?












Nieco dalej, w lesie, jest mogiła powstańców styczniowych - ta sama, o której Orzeszkowa wspomina w swojej powieści: Tu, nad tym grobem, wiecznie było cicho i samotnie. Świat o nim nie wie nic...



Pokazuję napis umieszczony na krzyżu: Gloria victis (Chwała zwyciężonym). Tak zatytułowała Orzeszkowa jedno ze swoich opowiadań, poświęconych Postaniu Styczniowemu.
Na kamieniu wyryte: PAMIĘCI POWSTAŃCÓW 1863









I Niemen...

17 komentarzy:

  1. Agnieszko, jesteś niesamowita. Z przyjemnością przypomniałam sobie dzieje rodziny Bohatyrowiczów i obejrzałam zdjęcia z Twojej podróży śladami Elizy Orzeszkowej.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Komu mam byc wdzięczna za tak miły komentarz?

      Usuń
  2. Oj, zazdroszczę Ci tej podróży...
    Zachęciłaś mnie , aby wrócić do lektury "Nad Niemnem"...
    Pozdrawiam ;) ;) ;)
    Jola z bloga "żyjąc z pasją".

    OdpowiedzUsuń
  3. Niesamowita podróż. Fantastycznie czytać o czymś, a później namacalnie tego doświadczać :)

    OdpowiedzUsuń
  4. Piękne widoki, fotografie. Chciałabym kiedyś to wszystko zwiedzić! :)
    Miło tutaj i bardzo ładny blog. ;)
    Pozdrawiam,
    Monika.

    OdpowiedzUsuń
  5. Dziękuję za fascynującą wycieczkę :) Pozdrawiam - M.

    OdpowiedzUsuń
  6. Z przyjemnością odbywam literackie podróże:) Moim marzeniem było, by stworzyć "Literacką mapę Polski", jednak z braku czasu zostałam przy etykiecie i dodaję pomiędzy postami czytelniczymi to i owo o podróżach do siedzib literatów. Uwielbiam biurka pisarzy, ich biblioteczki, parki...
    "Nad Niemnem" to moja ukochana powieść.

    OdpowiedzUsuń
  7. Wspaniała podróż i ciekawa fotorelacja. Dziękuję za zaproszenie. Podróżować uwielbiam, często także literackimi szlakami. Wiem już, że będę gościem na tym blogu. Pozdrawiam.

    OdpowiedzUsuń
  8. Ten komentarz został usunięty przez autora.

    OdpowiedzUsuń
  9. Nad Niemnem jest jedną z moich ulubionych książek, z prawdziwą przyjemnością zapoznałam się z Twoją ciekawą historią i nieznanymi mi faktami - wspaniała wyprawa . Dziękuję ze mogłam o tym przeczytać :)
    Pozdrawiam

    OdpowiedzUsuń
  10. Gdyby pisała Pani kiedyś o Marii Konopnickiej lub Gabrieli Zapolskiej, to ja chętnie poczytam, bo byłam nad ich grobami na cmentarzu we Lwowie... :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Do Lwowa jeszcze nie dotarłam :-( Ale wybiorę się tam kiedyś, niech się tylko uspokoi na tej Ukrainie!

      Usuń
    2. Bogusław Stańczyk4 grudnia 2014 22:28

      Wspaniałe odczucia po obejrzeniu tych zdjęć. Właśnie doczytałem "Nad Niemnem" z dużym zafascynowaniem, gdyż widziałem tę rzekę będąc w czerwcu w Wilnie i zapragnąłem powrócić do tej powieści po prawie 60-ciu latach. Już nie muszę sobie tych miejsc wyobrażać. Chciałbym to wszystko widzieć na żywo (Lwów też), ale z Bratysławy mam to jednak trochę za daleko

      Usuń
  11. to blog moich marzeń! dziękuję! :)

    cudowny pomysł i wspaniała realizacja! gratuluję pasji i wytrwałosci.

    przepiękna na podróż szlakiem Elizy Orzeszkowej... sama dotarłam jej szlakiem jedynie do Grodna ;)
    a aż mnie ścisnęło za serce przy zdjęciu bez-ławeczki, na której Orzeszkowa pisała "Nad Niemnem"... ja czytałam "Nad Niemnem" na hamaku, chwilę przed żniwami, na wsi na końcu świata... eeh, sentyment...

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Bardzo dziękuję za te słowa. Dla takich ludzi jak Pani tworzę ten blog. Pozdrawiam serdecznie.

      Usuń

Pozostawienie komentarza (choćby anonimowego) daje mi poczucie, że warto dalej tworzyć ten blog, bo ktoś go jednak czyta:)